Het meuseum

Niet voor watjes, wel voor Wattjes

Verwonderde gezichten staren je aan als de rondleider vertelt dat de stroom die thuis uit het stopcontact komt voor het overgrote deel door stoom wordt verkregen. Mensen hebben geen idee wat stoom teweeg kan brengen en de krachten die het kan ontwikkelen om grote en zware machines in werking te stellen. Wij demonstreren het graag!

Wie het stoomgemaal Vier Noorder Koggen binnenloopt hoort daar nog steeds de stoommachines puffen, voelt de warmte uit de ketel, ruikt de olie en wordt naar binnengezogen door een wereld van glanzend koper, chroom, ijzer en snel bewegende zuigers. Het is de romantiek van stoom en stoommachines. Het stoomgemaal werd gebouwd in 1869 en is vernoemd naar het ambachtsgebied en waterschap dat door dit gemaal en daarvoor 24 molens bemalen werd. Rond dat jaar kwam ook de industrialisatie van Nederland goed op gang. Na bijna 200 jaar begon de welvaart in ons land weer te groeien. Het gebruik van windmolens als krachtbron nam snel af.

Op zogenaamde Superstoomdagen wordt het stoomgemaal net als vroeger in werking gezet. De stoommachine zet de pomp in beweging en water uit de West-Friese polders wordt via de kolk in het IJsselmeer gespuid. Het gemaal is geen onderdeel meer van het waterbeheer, maar dankzij de museale functie hebben het gebouw en de oorspronkelijke machines zoals de pompen, de aandrijving en de stoomketels, de status van industrieel erfgoed verworven en vertellen zij, te midden van Nederlands’ grootste collectie nog werkende stoommachines onder één dak, het verhaal over het Land van Water en Stoom.

Mobiel Erfgoed

In de machinetuin achter het museum staat onder andere de stoomhijskraan Boele 9. Deze stoomhijskraan is afkomstig van de voormalige scheepswerf Boele in Bolnes. De hijskraan heeft historische betekenis voor de haven van Rotterdam. Na de Tweede Wereldoorlog bouwde Scheepswerf Boele van dit type vier stoomhijskranen. Het materiaal dat de werf hiervoor gebruikte was afkomstig van Rotterdamse hijskranen die in de oorlog door de Duitsers waren vernield.

De Boele 9 werd aan de hand van een nauwkeurig opgesteld restauratiebestek teruggebracht in de oorspronkelijke staat. Tijdens Superstoomdagen wordt de Boele 9 onder stoom gebracht om het publiek te laten zien hoe er vroeger met stoom werd gewerkt. De kraan hijst dan bomen op de eveneens door stoom aangedreven zaagmachine.

Op het buitenterrein worden ook regelmatig andere bijzondere stoommachines getoond, zoals de Garrett stoomwals. Maar ook voor de asfaltverwerkingsmachine en een unieke houtzaaginstallatie worden de ketels van verschillende stationaire en mobiele stoommachines (locomobiels) periodiek onder druk gebracht.

Stoombaggermolen ‘Vooruit’

In de binnenhaven van het museum ligt de kolengestookte stoombaggermolen Vooruit. Het is een emmerbaggermolen uit 1941 van het Friese baggerbedrijf Krikke uit Oudehaske (bij Heerenveen). In 2005 werd deze baggermolen op een dieplader naar Medemblik gebracht en op spectaculaire wijze in een nieuw gegraven binnenhaven te water gelaten. Vrijwilligers zijn jaren bezig geweest de baggermolen weer aan het draaien te krijgen. Dat is gelukt maar ze zijn nog lang niet klaar. Door de toegepaste stoomtechniek is deze baggermolen een symbool van de industriële revolutie in Nederland. Door de authentieke inrichting van de verblijfsruimten in de baggermolen is nog goed te zien hoe de bemanning aan boord leefde en werkte.

Metamorfose

Dankzij een ruimhartige subsidie van de gemeente Medemblik krijgt het Stoommachinemuseum de kans zich de komende jaren verder te ontwikkelen tot een aantrekkelijk knooppunt in Medemblik. Rijk aan Verhalen. De ligging net buiten de stad lijkt een nadeel, maar is juist een enorm voordeel. Het monumentale gebouw ligt in een rustige en natuurlijke omgeving en is omgeven door een netwerk van wandel-, fiets- en waterwegen die toegang geven tot het Land van Water en Stoom, een nieuwe naam voor het museum waarin beide thema’s in een oogopslag herkenbaar zijn. Of het museum nu gebruikt wordt als uitvalsbasis voor een nadere verkenning van het achterland of juist als rustpunt tijdens een sportieve wandeling, fiets- of vaartocht of als onderbreking van de lange autorit, een bezoek aan het Stoommachinemuseum is altijd een aangenaam cultureel intermezzo.

De kerncollectie stoommachines zal altijd het warm kloppende, stampende en sissende hart van het museum blijven. Met behulp van de vertrouwde rondleidervertellers en dankzij een nieuw vormgegeven tentoonstelling zullen we daar komend jaar verhalen over van het Land van Water en Stoom aan toevoegen. In 2019, wanneer het Stoommachinemuseum de 150e verjaardag van het in 1869 gebouwde stoomgemaal viert, zal ook stil gestaan worden bij de 250e verjaardag van het patent op de verbeterde stoommachine van James Watt en diens 200e sterfdag. Verschillende stoommanifestaties in en rond het museum staan op stapel. Maar ook in 2018 is een bezoek aan het Nederlands Stoommachinemuseum meer dan de moeite waard. Kom langs, beleef de kracht van water en vuur en geniet van de verhalen over het Land van Water en Stoom!